Τίποτε δεν χαρακτηρίζει πληρέστερα το ελληνικό δράμα των τελευταίων δεκαετιών, απ’ ότι το φαινόμενο εξαφάνισης των… γαϊδουριών από την ελληνική ύπαιθρο! Όχι, δεν είναι κάποιο από τα συνηθισμένα μας αστεία, μιλάμε πάρα πολύ σοβαρά.

Η στρεβλή ανάπτυξη του ελληνικού μεταπολεμικού/μετεμφυλιακού καπιταλισμού έχει, βέβαια, την αφετηρία της στις ένδοξες ημέρες του «εθνάρχη» Κων. Καραμανλή. Εκείνος είχε θέσει ως πρώτιστο καθήκον την πλήρη κακοποίηση της αρχιτεκτονικής παράδοσης των πόλεων, κωμοπόλεων και χωριών ολόκληρης της επικράτειας. Τα σημαντικά έργα πολλών επιφανών ή μη αρχιτεκτόνων, έδωσαν τη θέση τους στις γνωστές καταθλιπτικές πολυκατοικίες, που μπορούμε συχνά να καμαρώσουμε στα ελληνικά έργα των δεκαετιών του ’60. Κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, πολλές απ’ αυτές επιζούν ακόμη, ως μνημεία κακογουστιάς και αρχών νεοπλουτισμού.

Το αυτοκίνητο υπήρξε το «βαρύ όπλο» της καπιταλιστικής επέλασης, τόσο στην περιφέρεια της Ευρώπης όσο και σε άλλες ηπείρους με ανερχόμενη αστική τάξη. Τα φαινόμενα του μετασχηματισμού οικονομιών και κοινωνιών με σχεδόν βίαιο τρόπο ξεκίνησαν τότε, αλλά συνεχίζονται ακόμη και σήμερα, σχεδόν πάντα με τις ίδιες καταστροφικές συνέπειες για το περιβάλλον, φυσικό, οικιστικό και κοινωνικό.

Ασεβείς…

Η μέθη του νεοπλουτισμού, με αιχμή το αυτοκίνητο, από δίπλα το «διαμέρισμα» και αργότερα «το εξοχικό» κατέλαβε τους Έλληνες και λειτούργησε ως ισχυρό κίνητρο για τη στρεβλή ανάπτυξη της χώρας. Ειρωνεία της τύχης: πάνω που νόμισαν ότι «τα κατάφεραν», ήρθε η σκληρή και απότομη προσγείωση!

Στη δεκαετία του ’50, όταν άρχισε εκείνη η φάση του μετασχηματισμού, υπήρχαν στην Ελλάδα πάνω από… μισό εκατομμύριο γαϊδουράκια! Τα συμπαθή τετράποδα αποτελούσαν «σήμα κατατεθέν» για την Ελλάδα, όταν οι τουρίστες από πιο «προηγμένες» χώρες μας έβλεπαν ακόμη ως ιθαγενείς. Ειρωνεία της τύχης: σήμερα μας βλέπουν πάλι ως καθυστερημένους ιθαγενείς!

Το γαϊδουράκι δεν ήταν εισαγόμενο προϊόν, αλλά δεμένο στενά με τις αρχαιότερες και ιστορικότερες στιγμές της χώρας. Η αρκαδική φυλή των όνων αναφέρεται ήδη στον Όμηρο! Από τότε πέρασαν πολλές χιλιετίες, αλλά τα γαϊδουράκια δεν σταμάτησαν να συνεισφέρουν στην επιβίωση αυτού του τόπου. Δίπλα τους προστέθηκαν και τα ισχυρότερα μουλάρια, κάτι σαν τα…«τούρμπο» υποζύγια των εποχών εκείνων!

Στην Αλβανία, τα στρατιωτικά μουλάρια και τα… ιδιωτικά γαϊδούρια ήσαν τα… τζιπ του ένδοξου ελληνικού στρατού και είχαν τεράστια συνεισφορά στη νίκη μας, όπως έχουν επισημάνει σχεδόν άπαντες οι ιστοριογράφοι! Το ίδιο έγινε και στη διάρκεια της Κατοχής, όταν τα γαϊδουράκια με τη σκληρή δουλειά τους ήσαν οι ανεκτίμητοι συμπαραστάτες των φτωχών αγροτών, στον αγώνα τους για την καθημερινή επιβίωση από την πείνα.

Η… μεσαιωνική «πρόοδος»

Διόλου τυχαία η επιλογή του «κυρ Μέντιου», στη γνωστή «Μπαλάντα» του Κώστα Βάρναλη. «Και στον πόλεμο, όλα για όλα, κουβαλούσα πολυβόλα», παραπονιόταν ο γαϊδαράκος! Αν και την εποχή που γράφτηκε το εξαίσιο ποίημα, ο πληθυσμός τους ήταν ακόμη αλώβητος.