H Αθλητιατρική είναι µια σχετικά νέα κλινική πολυδιάστατη ειδικότητα, που -αντίθετα µε ό,τι νοµίζει ο περισσότερος κόσµος- αναφέρεται περισσότερο στην προαγωγή και προάσπιση της υγείας του γενικού πληθυσµού που ενεργοποιείται απέναντι στον καθιστικό τρόπο ζωής σε παντός είδους φυσικές δραστηριότητες, ασκήσεις και αθλήµατα, και λιγότερο στον επαγγελµατικό πρωταθλητισµό µιας µικρής µειοψηφίας ελίτ αθλητών.

Ανάµεσα στους πολλούς επαγγελµατίες υγείας, όπως ιατρούς, φυσικοθεραπευτές, διαιτολόγους και προπονητές που πλαισιώνουν την Αθλητιατρική επιστήµη, οι επαγγελµατίες της όρασης, δηλαδή ο οφθαλµίατρος, ο οπτοµέτρης και ο οπτικός, έχουν µια συγκεκριµένη και σηµαντική παρουσία που θα θέλαµε ν΄ αναπτύξουµε σήµερα.

Ασφάλεια & Προστασία

Μόνο στις ΗΠΑ τα οφθαλµικά τραύµατα κατά την άθληση ξεπερνούν τα 600.000 περιστατικά σ’ ετήσια βάση. Ο σοβαρός οφθαλµολογικός τραυµατισµός είναι, επίσης, η πιο συχνή αιτία ετερόπλευρης απώλειας της όρασης που στις δυτικές, αναπτυγµένες κοινωνίες ξεπερνά ακόµα και την απώλεια οπτικής αντίληψης που µπορεί να οφείλεται σε έναν απλό καταρράκτη. Μόνο στο µπάσκετ στις ΗΠΑ, 2800 αθλητές κάθε χρόνο τραυµατίζονται τόσο σοβαρά, ώστε να θεωρούνται πλέον νοµικά τυφλοί στον έναν οφθαλµό, παρά την παροχή οφθαλµικής φροντίδας σε αναγνωρισµένα εξειδικευµένα κέντρα.

Το παγκόσµιο µητρώο οφθαλµικού τραύµατος προειδοποιεί ότι ασθενείς µε ένα µόνο καλό οφθαλµό στατιστικά κινδυνεύουν 150% περισσότερο να τραυµατιστούν πολύ σοβαρά και στον δεύτερο τους οφθαλµό, σε σχέση µε ασθενείς µε διόφθαλµη φυσιολογική όραση. Ο ρόλος του επαγγελµατία της όρασης στην Αθλητιατρική είναι λοιπόν πρωτίστως η πρόληψη σοβαρών τραυµατισµών.

Αυτό το επιτυγχάνουµε µε συγκεκριµένες παρεµβάσεις όπως προστατευτικά γυαλιά και σκελετούς µε συγκεκριµένες προδιαγραφές όπως ASTM F803, GSA, BSI, ASIN7 Standard P400, πολυκαρβονικά 2.0/ Trivex φακοί. Θα πρέπει να τονιστεί ότι η χρήση συνηθισµένων γυαλιών όχι µόνο δεν παρέχει την απαραίτητη προστασία, αλλά στατιστικά ενοχοποιείται για περισσότερους και πιο επικίνδυνους τραυµατισµούς.

Oπτοµετρική εξέταση

Τόσο οι µαλακοί φακοί επαφής, όσο και η διαθλαστική χειρουργική, τα τελευταία 30 χρόνια έχουν βοηθήσει κατά πολύ τη συµµετοχή ασθενών µε σοβαρά διαθλαστικά προβλήµατα (µυωπία, υπερµετρωπία και αστιγµατισµός) σε αθλητικές δραστηριότητες όλων των βαθµίδων και δεξιοτήτων. Η εµπειρία ενός οφθαλµιάτρου και ενός οπτοµέτρη του Ιατρικού Ινστιτούτου Οφθαλµολογίας Athens Vision που συµµετείχαν εθελοντικά στην Ολυµπιάδα Special Olympics, µας έδειξε πως η σωστή οφθαλµολογική εξέταση δεν είναι µόνο δυνατή αλλά και απαραίτητη στους συγκεκριµένους αθλητές µε ειδικές δεξιότητες.

Μετά τον ενδελεχή οφθαλµολογικό έλεγχο, η συνταγολόγηση της σωστής διάθλασης και η επιλογή του σωστού σκελετού είναι απαραίτητη. Ένας εναλλακτικός, εύκολος ανώδυνος και ασφαλής τρόπος διόρθωσης των διαθλαστικών ανωµαλιών, που πολλές φορές προτιµούν επαγγελµατίες ή ερασιτέχνες αθλητές, είναι η χρήση Excimer laser στο επίπεδο του κερατοειδούς. Συχνά, η χρήση Femtosecond (και σύντοµα και Nanosecond laser) µπορούν να εφαρµοστούν µε επιτυχία σε ασθενείς που πληρούν συγκεκριµένες προϋποθέσεις. Τόσο η χειρουργική διόρθωση αλλά και οι φακοί επαφής προσφέρουν απαράµιλλη διαύγεια στην όραση αλλά και σηµαντικά ενισχυµένο περιφερικό οπτικό πεδίο.

Η χρήση φακών επαφής ή χειρουργικής διόρθωσης µε Εxcimer laser ή ενδοφακών φυσικά δεν αντικαθιστά τη χρήση γυαλιών προστασίας σε διάφορα αθλήµατα, που από τη φύση τους ενέχουν τον κίνδυνο τραυµατισµού. Τα προστατευτικά γυαλιά ταυτόχρονα απορροφούν τη βλαπτική υπεριώδη ακτινοβολία και µε τη χρήση ειδικών φίλτρων µπορούν να µεγιστοποιήσουν την οπτική απόδοση ανάλογα µε το άθληµα. Τα ειδικά φίλτρα µπορεί να είναι φίλτρα χρώµατος, πολωτικά φίλτρα και διαφόρων επιστρώσεων για προστασία από τις αντανακλάσεις ή βελτίωση της ευαισθησίας αντίθεσης.

Βελτιστοποίηση & Οπτοµετρική εξάσκηση

Ο αθλητής αντλεί έως και το 95% της αθλητικής εµπειρίας του ως οπτική πληροφορία. Η βελτιστοποίηση της οπτικής εµπειρίας αφορά τόσο σε άτοµα της ελίτ των αθλητών όσο και σε άτοµα που τους αρέσουν απλώς τα σπορ.

Το ερώτηµα είναι, όµως, εάν είναι δυνατό µε οπτοµετρικές ασκήσεις να βελτιώσουµε την αθλητική εµπειρία και τις επιδόσεις του αθλητή πέρα από τη συµβατική διάγνωση και θεραπεία των οφθαλµικών παθήσεων και την πρόληψη των οφθαλµικών τραυµάτων. Αν και υπάρχει σοβαρή ένσταση στην αποτελεσµατικότητα της θεραπείας όρασης (visual training), πλέον υπάρχουν ικανές ενδείξεις της αποτελεσµατικότητάς της.

Βέβαια ο αθλητής θα πρέπει να επενδύσει ικανό χρόνο και προσπάθεια στην εκπαίδευση ειδικών οπτικών δεξιοτήτων σ’ ένα προκαθορισµένο οπτοκινητικό πρόγραµµα, το οποίο εξατοµικεύεται ανάλογα µε τις συγκεκριµένες οπτικές αδυναµίες ενός αθλητή και πως αυτές µπορούν να βελτιωθούν στα πλαίσια ενός συγκεκριµένου αθλήµατος. Η εξάσκηση όρασης (visual training) που αναφέρεται στην αθλητική όραση εφαρµόζεται από εξειδικευµένους οπτοµέτρες µε ανάλογη πιστοποιηµένη εκπαίδευση και εµπειρία.